Program „Kultura”, realizowany w ramach Funduszy Norweskich i EOG, został oficjalnie zainaugurowany podczas konferencji z udziałem przedstawicieli rządów oraz instytucji z Polski, Norwegii i Islandii. W wydarzeniu uczestniczyli m.in. Trude Storheim – wiceministra kultury i równości Królestwa Norwegii, Friðrik Jónsson – ambasador Islandii w Polsce, oraz Linda Veiby – dyrektorka Departamentu Dziedzictwa i Społeczeństwa w norweskim Ministerstwie Klimatu i Środowiska. Polskę reprezentował wiceminister kultury Marek Krawczyk. Wspólna obecność przedstawicieli trzech państw podkreśliła znaczenie programu oraz jego międzynarodowy charakter.
Program „Kultura” – współpraca międzynarodowa i rekordowy budżet
Operatorem Programu „Kultura” jest Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, które – w dialogu i ścisłej współpracy z partnerami z Norwegii i Islandii – realizuje działania na rzecz rozwoju kultury i dziedzictwa. Partnerami programu są:
- Norweska Rada Sztuki,
- Norweski Dyrektoriat ds. Dziedzictwa Kulturowego,
- Islandzkie Centrum Badań.
Co istotne, na realizację programu przeznaczono ponad 106 mln euro, co czyni go trzecią największą alokacją w obecnej edycji Mechanizmu Finansowego EOG. Warto również podkreślić, że budżet jest o 20% wyższy niż w poprzedniej edycji, co otwiera drogę do realizacji jeszcze ambitniejszych projektów.
Działanie I: Dziedzictwo kulturowe i lokalne wspólnoty
Pierwsze działanie koncentruje się na ochronie i udostępnianiu dziedzictwa kulturowego, a także na wzmacnianiu lokalnych społeczności.
Zakres wsparcia
W ramach działania możliwe będzie m.in.:
- renowacja i adaptacja zabytków na potrzeby instytucji kultury,
- realizacja działań miękkich – takich jak praca ze społecznościami, pielęgnowanie tradycji czy rozwój dziedzictwa niematerialnego (minimum 25% budżetu),
- prowadzenie projektów w miastach poniżej 500 tys. mieszkańców.
Kto może aplikować
O środki mogą ubiegać się:
- jednostki samorządu terytorialnego,
- instytucje kultury,
- organizacje pozarządowe.
Finansowanie i terminy
- dofinansowanie: 1–3,5 mln euro (do 85% kosztów),
- jeden konkurs o wartości ponad 64 mln euro,
- nabór potrwa 5 miesięcy i odbędzie się w II–III kwartale 2026 r.
Dzięki temu działaniu wiele lokalnych instytucji będzie mogło nie tylko odnowić swoje zasoby, lecz także rozwinąć ofertę skierowaną do mieszkańców.
Działanie II: Lokalna scena artystyczna i profesjonalizacja sektora
Drugie działanie skupia się na rozwoju współczesnej kultury, kompetencji artystycznych oraz współpracy międzynarodowej.
Zakres wsparcia
W ramach działania przewidziano m.in.:
- organizację festiwali, koncertów, wystaw i wydarzeń kulturalnych,
- szkolenia, rezydencje artystyczne oraz rozwój kompetencji – w tym cyfrowych,
- obowiązkowe partnerstwo międzynarodowe, które ma wzmacniać wymianę doświadczeń.
Uprawnieni wnioskodawcy
O środki mogą ubiegać się:
- JST,
- instytucje kultury,
- NGO,
- MŚP,
- uczelnie artystyczne.
Finansowanie i harmonogram
- dofinansowanie: 100 tys.–500 tys. euro,
- trzy nabory: 2026, 2027, 2028 – łącznie ponad 16 mln euro,
- pierwszy nabór: czerwiec 2026 r.,
- 30% środków przeznaczonych dla NGO,
- wkład własny NGO: 5%.
Dzięki temu działaniu lokalne środowiska artystyczne zyskają nowe możliwości rozwoju oraz profesjonalizacji.
Projekty predefiniowane – strategiczne inwestycje w kulturę
Oprócz działań konkursowych Program „Kultura” obejmuje również cztery strategiczne projekty predefiniowane, które mają szczególne znaczenie dla rozwoju kultury w Polsce:
- Polskie Stolice Kultury 2026–2028 – 3 mln euro (Bielsko-Biała, Katowice, Kołobrzeg wraz z partnerami z Norwegii)
- Opieka nad żydowskim dziedzictwem kulturowym – ponad 11 mln euro (projekt Muzeum POLIN z 7 partnerami z Polski i Norwegii)
- HeritoLab – Mobilny Audyt Zabytku – 1,8 mln euro (Narodowy Instytut Dziedzictwa i Norweski Dyrektoriat ds. Dziedzictwa)
- Biblioteka dla lokalnych społeczności – 2 mln euro (Biblioteka Narodowa w Warszawie, Biblioteka Narodowa w Oslo oraz Uniwersytecka Biblioteka Islandii; powstanie 16 regionalnych centrów bibliotecznych)
Każdy z tych projektów odpowiada na inne potrzeby sektora kultury, a jednocześnie wzmacnia współpracę międzynarodową.
